Giới thiệu về điều phối BIM
Ngành xây dựng đã trải qua nhiều lần thay đổi, và những biến chuyển gần đây có lẽ là những thay đổi lớn nhất trong lịch sử. Trước đây, phần lớn quy trình xây dựng đều dựa vào các bản vẽ trên giấy. Sự ra đời của các mô hình 2D trong phần mềm AutoCAD vào thập niên 1960 đã cải thiện tình hình, dù quy trình tổng thể vẫn tiêu tốn nhiều thời gian và còn tồn tại khó khăn trong việc kết nối bản vẽ 2D với các đối tượng thực tế trong không gian 3D.
May mắn thay, vào cuối thập niên 1980, ngành xây dựng đã chứng kiến một bước tiến mới khi các công ty bắt đầu tìm cách áp dụng nhiều công nghệ kỹ thuật số khác nhau (bao gồm cả BIM). Đây chính là khởi đầu của quá trình chuyển đổi số trong ngành xây dựng. Dù phải mất một thời gian khá dài để được chấp nhận và ứng dụng rộng rãi, nhưng hiện nay, BIM đã trở thành công cụ được sử dụng thường xuyên, góp phần giải quyết nhiều vấn đề trong lĩnh vực xây dựng.
Trong ngành xây dựng, khái niệm phát hiện xung đột (clash detection) và phối hợp (coordination) trong BIM thường được xem là có thể thay thế cho nhau. Cả hai đều được coi là yếu tố thiết yếu để đảm bảo thiết kế được hiện thực hóa đúng như mong đợi, mà không phát sinh vấn đề hay trở ngại nào.
Vậy, phối hợp BIM là gì? Nhìn chung, đây là một quy trình trong Mô hình Thông tin Công trình (BIM) giúp thúc đẩy sự phối hợp giữa các phương án thiết kế cơ điện (MEP), kết cấu và kiến trúc.
Một trong những mục tiêu chính của công tác điều phối BIM là đạt được hiệu quả cộng tác cao hơn thông qua việc kết hợp nỗ lực từ các bộ môn chuyên môn khác nhau trong một dự án xây dựng cụ thể. Theo đó, việc phát hiện xung đột là một phần thiết yếu trong công tác điều phối BIM 3D, giúp xác định các vấn đề giữa những thiết kế và mô hình khác nhau, từ đó tìm ra phương án tối ưu nhất để khắc phục.
Các xung đột có thể được phân loại thành dạng “nhẹ” (soft) hoặc “nặng” (hard); sự khác biệt chính giữa hai loại này nằm ở mức độ nỗ lực cần thiết để giải quyết một vấn đề cụ thể. Các xung đột dạng nhẹ có thể được xử lý dễ dàng bằng cách điều chỉnh nhỏ mô hình BIM, trong khi những xung đột dạng nặng đòi hỏi một đội ngũ kỹ sư có năng lực cùng phối hợp để giải quyết.
Thông thường, công tác phối hợp BIM liên quan đến các mô hình đa bộ môn – tập hợp các mô hình khác nhau tại cùng một không gian – nhằm hỗ trợ phát hiện các vấn đề trong quá trình thi công. Một số loại mô hình có thể được đưa vào các mô hình đa bộ môn này bao gồm:
- Mô hình kiến trúc nội thất
- Mô hình hệ thống cơ khí
- Mô hình cấu kiện đúc sẵn
- Mô hình kết cấu
- Mô hình kiến trúc ngoại thất
- Mô hình cảnh quan
- Mô hình hệ thống điện
Những lợi ích của công tác phối hợp BIM
Hai trong số các bên hưởng lợi nhiều nhất từ việc áp dụng quy trình phối hợp BIM vào quá trình xây dựng chính là các kỹ sư và kiến trúc sư. Quy trình phối hợp BIM 3D mang lại nhiều lợi ích khác nhau, bao gồm nhưng không giới hạn ở những điểm sau:
- Dễ dàng phát hiện các lỗi thiết kế – những lỗi mà nếu để đến giai đoạn cuối của dự án mới tìm ra thì sẽ tốn rất nhiều chi phí để khắc phục.
- Tối ưu hóa việc sử dụng không gian công trình.
- Tính năng phát hiện xung đột (clash detection) trong Revit hoặc Navisworks giúp giảm đáng kể số lượng thay đổi phát sinh trong quá trình thi công, vốn có thể xảy ra nếu các xung đột này không được phát hiện sớm.
- Lập tiến độ thi công theo thời gian thực cũng là một trong những lợi ích mang lại từ quá trình phối hợp BIM 3D.
- Có thể thực hiện thêm các điều chỉnh hoặc cải tiến thiết kế nhờ vào hệ thống mô hình chi tiết và các báo cáo 3D toàn diện.
- Việc phối hợp BIM giúp các bên liên quan – bao gồm kỹ sư, kiến trúc sư, nhà thầu, v.v. – cộng tác dễ dàng hơn; từ đó nâng cao độ chính xác cho tổng thể thiết kế và giải quyết các vấn đề trước khi chúng trở nên nghiêm trọng hơn trong tương lai.
- Nhiều kỹ sư có thể cùng làm việc trên một mô hình thống nhất, trong đó mọi thay đổi từ mỗi cá nhân đều được cập nhật và phản ánh đầy đủ.
Việc phối hợp thông qua BIM mang lại nhiều lợi ích to lớn cho toàn bộ dự án xây dựng; nó giúp cải thiện sự phối hợp giữa các bộ phận và các giai đoạn của dự án, đồng thời hỗ trợ giải quyết các vấn đề về tính tương thích, tình trạng lãng phí quá mức cùng nhiều vấn đề khác.
Quy trình phối hợp BIM
Mặc dù quy trình thực tế có thể khác biệt đáng kể tùy thuộc vào nhiều yếu tố — từ loại hình công trình, phạm vi dự án cho đến các loại vật liệu được sử dụng — vẫn có một số bước chung trong công tác phối hợp BIM mà chúng tôi có thể chia sẻ. Các bước đó bao gồm:
- Việc đặt mô hình đúng vị trí là yếu tố cốt yếu. Chỉ cần một sai lệch nhỏ giữa hai mô hình cũng sẽ dẫn đến dữ liệu không chính xác về các vấn đề phát sinh; do đó, độ chính xác là điều vô cùng quan trọng. Quy trình kiểm tra vị trí tương đối giữa các mô hình sẽ khác nhau tùy thuộc vào phần mềm mà bạn sử dụng; chẳng hạn, các phần mềm như Revit cung cấp các tính năng như hệ tọa độ, điểm gốc dự án (project base point) và liên kết mô hình (model linking), cùng nhiều công cụ khác giúp đảm bảo các mô hình được đặt đúng vị trí.
- Việc lựa chọn công cụ phối hợp BIM (BIM coordination tools) đóng vai trò rất quan trọng. Thị trường các công cụ này vô cùng rộng lớn và đa dạng, nhưng có thể phân loại thành ba nhóm chính:
Môi trường dữ liệu chung (Common Data Environments – CDE): Một số nền tảng CDE cho phép thực hiện kiểm tra va chạm giữa các mô hình khác nhau trên cùng một không gian lưu trữ đám mây. Các ví dụ phổ biến bao gồm Autodesk BIM 360, Trimble Connect, v.v.
Các công cụ mô hình hóa: Đây là lựa chọn phù hợp cho những người thực hiện mô hình hóa cho nhiều bộ môn khác nhau trong cùng một phần mềm; chẳng hạn như Autodesk Revit, vốn cung cấp tính năng kiểm tra va chạm cho các mô hình được liên kết (linked models).
Các công cụ phối hợp BIM chuyên dụng: Đây là nhóm giải pháp toàn diện nhất về khả năng phát hiện va chạm, thường bao gồm các quy tắc phát hiện, báo cáo phối hợp và nhiều tính năng nâng cao khác. Những ví dụ tiêu biểu trên thị trường là Navisworks Manage và Solibri Office. - Một định dạng chung để các mô hình có thể phối hợp với nhau. Mặc dù đôi khi các chuyên môn khác nhau có thể cùng làm việc trên một phần mềm, nhưng cũng thường xảy ra trường hợp các mô hình được tạo ra từ nhiều phần mềm khác nhau như Revit, ArchiCAD, Tekla, v.v. Việc hợp nhất tất cả các mô hình này sẽ rất khó khăn nếu không có một định dạng chung như IFC (Industry Foundation Classes – một tiêu chuẩn toàn cầu cho phép trao đổi thông tin quản lý công trình giữa các phần mềm khác nhau). Cần lưu ý rằng, tùy thuộc vào phần mềm bạn đang sử dụng, một số thành phần trong mô hình có thể không được chuyển đổi chính xác sang định dạng IFC. Do đó, đây là vấn đề cần được tìm hiểu kỹ lưỡng ngay từ đầu.
- Kết hợp các mô hình IFC khác nhau. Nếu bạn đang làm việc với nhiều mô hình khác nhau được xuất sang định dạng IFC, thì việc kết hợp chúng lại với nhau là điều hoàn toàn hợp lý. Thông thường, bạn nên sử dụng các công cụ chuyên dụng cho công tác phối hợp BIM (BIM coordination) để thực hiện việc này, chẳng hạn như Solibri hoặc Navisworks.
- Hãy cân nhắc phạm vi của quá trình kiểm tra phối hợp. Sau khi hợp nhất các mô hình khác nhau thành một mô hình duy nhất, đã đến lúc xác định các yêu cầu cụ thể. Bạn chỉ cần kiểm tra xung đột giữa các mô hình, hay còn muốn kiểm tra cả tính nhất quán của thông tin? Bạn có cần kiểm tra xem các thiết bị cơ, điện, nước (MEP) đã được bố trí tuân thủ các tiêu chuẩn liên quan hay chưa? Bạn có cần kiểm tra khoảng cách hợp lý giữa các hệ thống lắp đặt và các cấu kiện xây dựng không? Đây là một số câu hỏi giúp bạn xác định phạm vi kiểm tra. Bước này cũng được xem là điểm khởi đầu cho toàn bộ quy trình phối hợp.
- Xác định các quy tắc kiểm tra. Bước này phụ thuộc hoàn toàn vào bước trước đó, chuyển đổi các câu trả lời cho những câu hỏi đó thành các quy tắc cụ thể để phần mềm phối hợp BIM có thể vận hành. Tại bước này, bạn sẽ chọn phạm vi kiểm tra, mức độ chi tiết của quá trình kiểm tra, cùng các yếu tố khác.
- Hãy thực hiện kiểm tra mô hình. Nếu phần mềm bạn đang sử dụng không tự động thực hiện việc này, bạn cần khởi chạy quy trình kiểm tra theo cách thủ công. Khi đó, chương trình sẽ dựa trên các quy tắc đã thiết lập trước đó để rà soát toàn bộ mô hình, nhằm phát hiện những điểm không nhất quán hoặc các va chạm. Sau khi quá trình hoàn tất, một danh sách các va chạm được tìm thấy sẽ hiển thị; bạn có thể xem chi tiết từng vấn đề nếu muốn kiểm tra thủ công.
- Hãy xác định những người chịu trách nhiệm khắc phục các va chạm mà bạn đã tìm thấy. Một số phần mềm chuyên dụng như Solibri cho phép bạn xem nhãn của bộ phận cần chịu trách nhiệm xử lý từng lỗi va chạm cụ thể. Tuy nhiên, đây chỉ mang tính chất gợi ý; trách nhiệm của điều phối viên BIM là phải xác định xem vấn đề nào có thể được giải quyết bởi một vài cá nhân, và vấn đề nào đòi hỏi sự tham gia của cả một bộ phận.
- Trao đổi với các thành viên trong nhóm về việc xử lý các va chạm (xung đột). Đây là bước tiếp nối hợp lý từ giai đoạn trước, tập trung vào việc thông báo cho đúng người hoặc bộ phận liên quan về các vấn đề cần khắc phục. Các báo cáo về va chạm sẽ hỗ trợ đắc lực cho điều phối viên BIM trong việc truyền đạt chính xác phạm vi vấn đề đến các bên liên quan; hầu hết các phần mềm điều phối BIM hiện nay đều có khả năng tạo ra các báo cáo này.
- Hãy phân tích kết quả của quá trình xử lý va chạm và xác định các bước tiếp theo cần thực hiện. Việc thu thập thông tin về toàn bộ mô hình sẽ mang lại lợi ích lâu dài, giúp điều phối viên BIM nhận biết liệu một số bộ môn cụ thể trong mô hình có đang gặp nhiều lỗi va chạm hơn các bộ môn khác hay không. Ngoài ra, việc trao đổi kết quả kiểm tra phối hợp BIM với các bộ phận liên quan sẽ góp phần đáng kể vào việc hạn chế sự xuất hiện của các vấn đề này trong tương lai.
Có lẽ bạn đã nhận thấy rằng công tác điều phối BIM nói chung không phải là một quy trình đơn giản; nó đòi hỏi người thực hiện phải có một nền tảng kiến thức lý thuyết nhất định để có thể triển khai một cách chuẩn xác. Tuy nhiên, chúng tôi đã đúc kết được 10 bước phổ biến trong quy trình này, cùng với một số thông tin bổ sung liên quan đến từng bước.
Phần kết luận
Như bạn có thể thấy, điều phối BIM không chỉ đơn thuần là quá trình kiểm tra va chạm tự động, mà còn bao hàm nhiều khía cạnh hơn thế. Chúng ta đã cùng tìm hiểu định nghĩa về điều phối BIM, những lợi ích mà nó mang lại cho dự án, cũng như kế hoạch tổng thể để triển khai điều phối BIM như một quy trình làm việc.